चामी मुर्मू: उजाड भूमिलाई हरियाली बनाउने साहसी अभियन्ता

झापा । झारखण्डकी सामाजिक अभियन्ता चामी मुर्मू आज वातावरण संरक्षण र वृक्षारोपण अभियानकी एक सशक्त प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्। ग्रामीण पृष्ठभूमिबाट उठेर उनले हरियाली आन्दोलनलाई जनस्तरमा विस्तार गर्दै ठूलो परिवर्तनको सुरुवात गरेकी हुन्। झारखण्डको साराइकेला–खरसावाँ जिल्लामा जन्मिएकी चामी मुर्मू को जीवन प्रारम्भदेखि नै संघर्ष र अभावले भरिएको थियो। आर्थिक कठिनाइका कारण उनले औपचारिक शिक्षालाई निरन्तरता दिन सकिनन्, तर त्यही परिस्थितिले उनलाई सामाजिक कार्यतर्फ प्रेरित गर्‍यो। सन् 1988 बाट उनले आफ्नै गाउँमा सानो स्तरमा वृक्षारोपण अभियान सुरु गरिन् र प्रारम्भिक चरणमा समाजका केही अवरोध र चुनौतीको सामना गर्नुपर्‍यो, तर उनले आफ्नो अभियानलाई निरन्तर अघि बढाइन्। समयसँगै यो प्रयास संस्थागत रूपमा अघि बढ्दै गयो र सन् 1996 मा उनले स्थानीय महिलाहरूलाई संगठित गर्दै “Sahayogi Mahila Bagraisai” नामक संस्था स्थापना गरिन्, जसले नर्सरी सञ्चालन, बिरुवा उत्पादन र वृक्षारोपणलाई व्यवस्थित अभियानका रूपमा अघि बढायो। यो अभियान विस्तार हुँदै झारखण्डका 500 भन्दा बढी गाउँसम्म फैलियो र हजारौँ महिलाको सक्रिय सहभागितामा लाखौँ बिरुवा रोपेर उजाड जमिनलाई हरियाली क्षेत्रमा रूपान्तरण गरियो। यस अभियानले वातावरण संरक्षणसँगै ग्रामीण महिलालाई आर्थिक सशक्तिकरण र आत्मनिर्भरताको मार्ग पनि खोलिदियो। उनको उल्लेखनीय योगदानको कदरस्वरूप भारत सरकारले उनलाई सन् 2019 मा “Nari Shakti Puraskar” र सन् 2024 मा “Padma Shri” सम्मान प्रदान गरेको छ। यसरी चामी मुर्मूको संघर्षपूर्ण यात्रा आज हरियाली आन्दोलन, सामाजिक परिवर्तन र महिला सशक्तिकरणको प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ।